Shampootypen en hoe je kiest

Belangrijkste punten

• Shampoo-"typen" zijn marketingcategorieën die zijn opgebouwd uit dezelfde paar onderdelen: een primair reinigingsmiddel, secundaire oppervlakteactieve stoffen, conditioneringsmiddelen en optionele actieve stoffen. De sterkte en mildheid van een shampoo hangen af van het hele mengsel, niet van één woord op het label (zie hoe shampoo werkt).
• Het belangrijkste onderscheid is of er een hoofdhuidprobleem is. Voor schilfers en jeuk hebben anti-roos-shampoos met een antischimmelactieve stof (ketoconazol, seleensulfide, piroctone olamine) bewijs uit gecontroleerde proeven; zinkpyrithion heeft ook proeven, maar is sinds 1 maart 2022 verboden in EU-cosmetica. Dit zijn de enige shampoocategorieën met sterk bewijs uit gecontroleerde proeven.
• "Sulfaatvrij" is geen kwaliteitsgraad. Sulfaatvrije shampoos kunnen mild zijn (isethionaten, glutamaten, glucosiden) of sterk (olefinesulfonaten), en sulfaten gemengd met amfotere stoffen kunnen mild zijn. Een overzicht van de trend "geen sulfaten, geen parabenen, no-poo" roept clinici op om patiëntzorgen met feiten te beantwoorden in plaats van met modegrillen (Cline 2018). We vonden geen directe gebruiksproef van sulfaat- tegenover sulfaatvrije shampoo op haar.
• Reinigende conditioners (co-washes) zijn zacht maar kunnen zich opstapelen. Een overzicht beschrijft co-wassen als conditioner-gebaseerde reiniging zonder siliconen, vaseline of minerale olie, zacht voor het haar maar met de neiging residu onder de cuticula achter te laten (Gavazzoni Dias 2019). In een dubbelblinde proef onder 200 vrijwilligers werd één reinigende conditioner net zo goed verdragen als drie andere en beter dan twee controles (Warshaw 2020). De proef mat verdraagzaamheid, niet reiniging.
• Klarende en chelaterende shampoos zijn bedoeld voor periodiek gebruik tegen opbouw van stylingproducten, mineralen van hard water of zwemmen. Zie hard water en haar en citroenzuur.
• Shampooblokjes verschillen enorm. Syndet-blokjes (op basis van isethionaat) zijn mild; echte zeepblokjes zijn alkalisch (zie shampoo-pH).
• We vonden geen proef met appelazijn of "no-poo"-methoden op de gezondheid van hoofdhuid of haar (Cline 2018). Het ene overzicht uit 2025 over azijnspoelingen keek naar synthetische haarverlengingen en vond daar geen gegevens over (Ogah 2025).
• Een scrub-plus-serumroutine heeft alleen ongecontroleerde gegevens die aan de fabrikant gekoppeld zijn: 29 deelnemers, met 61% verbetering in aanhangende schilfers op dag 15 (Patel 2024). Geïrriteerde of rooshuid heeft al een zwakkere barrière (Harding 2002).

De belangrijkste categorieën

2-in-1- en siliconenshampoos

Anti-roos-shampoos met conditioneringssiliconen zijn ontworpen zodat mensen er niet mee stoppen omdat hun haar er slecht van aanvoelt. Een formule met zinkpyrithion, climbazol en siliconen (zinkpyrithion is nu verboden in EU-cosmetica) zette silicone soepel af op onbehandeld en beschadigd haar en behield het anti-roos-effect als gebruikers terugschakelden (Unilever-studie, Turner 2013). De prijs is mogelijk residu op fijn haar.

Ook voor climbazol zelf is er een proef, in combinatie met piroctone olamine: 0,5% piroctone olamine met 0,45% climbazol evenaarde 1% zinkpyrithion in het verminderen van roos in een split-head-proef (Schmidt-Rose 2011), waardoor het de praktische vervanging van zinkpyrithion in de EU is.

Low-poo, no-poo en sulfaatvrij

De overzichtsstudie van 2018 over de "no-poo"-methode beschouwt die als een patiëntgedreven beweging en geeft geen uitkomstgegevens (Cline 2018). Of sulfaten van nature schadelijk zijn, staat op de pagina's over SLS en SLES: SLS is een echte irriterende stof in labtests, SLES is milder, en mengsels verschillen.

Wat het betekent voor het haarprofiel

• Vettige hoofdhuid, fijn en glad haar (1A-2B), weinig dichtheid: een standaard- of licht klarende shampoo twee tot vier keer per week; sla zware 2-in-1's over.
• Droge, schilferige of jeukende hoofdhuid: eerst een anti-roos-actieve stof; zie roos.
• Golvend tot kroezig haar (2C-4C): reinigingsbehoeften van de hoofdhuid zijn echt, maar de lengtes zijn droog. Gebruik een milde shampoo alleen op de hoofdhuid, elke 5 tot 7 dagen bij stug haar (zie wasfrequentie), en co-was tussen de wasbeurten door als opbouw geen probleem is.
• Hoge porositeit of gekleurd haar: mildere oppervlakteactieve stoffen en zure conditionering (zie shampoo-pH).
• Gebieden met hard water: af en toe een chelaterende shampoo.
• Uitdunnend haar: elke milde shampoo die de hoofdhuid niet irriteert; ketoconazol is een optionele toevoeging.

Mythen en feiten

• Mythe: sulfaten beschadigen het haar. Feit: anionen onttrekken in labtests meer haarlipiden dan niet-ionische stoffen (Shaw 1979), maar de wasfrequentie en conditionering bepalen de uitkomsten in het dagelijks leven.
• Mythe: sulfaatvrije shampoos reinigen slecht. Feit: sommige reinigen sterk, zoals olefinesulfonaten.
• Mythe: co-wassen is reiniging zonder shampoo. Feit: het reinigt weinig en kan opbouw veroorzaken.
• Mythe: een appelazijnspoeling houdt de pH van de hoofdhuid in balans. Feit: we vonden geen proefgegevens.
• Mythe: scrubben verwijdert "giftstoffen" van de hoofdhuid. Feit: er zijn geen gegevens.

Kern van het verhaal

Kies de categorie eerst op je hoofdhuidprobleem en daarna op je haartype. Gebruik één anti-roos-shampoo op de hoofdhuid als je schilfers hebt, en anders een gewone milde shampoo. Gebruik een klarende of chelaterende shampoo alleen om de paar weken. Co-was alleen als je haar erg droog is en je ook regelmatig gewoon shampooet. Test elk nieuw "natuurlijk" product op een kleine huidplek als je hoofdhuid gevoelig is.