Medicijnen die haar veranderen

Belangrijkste punten

• De meeste haaruitval door medicijnen is diffuse uitval (telogen effluvium) die ongeveer 2-4 maanden na het begin of een doseringswijziging start en meestal herstelt wanneer de oorzaak stopt. Chemotherapie is de uitzondering: het veroorzaakt uitval binnen weken en soms blijvende uitdunning.
• Medicijnen kunnen ook de kleur (donkerder of lichter), de structuur (krullender, steiler, bros) en de groei van wimpers en wenkbrauwen veranderen, en ongewenst haar veroorzaken.
• Veel gemelde verbanden zijn casusrapporten. Voor verschillende medicijnen is het 'incidentie'-cijfer een bijsluiter- of veiligheidsdatabasecijfer zonder placebogroep. De tabel geeft het sterkste bewijstype per medicijn.
• De gewichtsverliesinjecties geven het duidelijkste recente signaal: bijsluiters melden haaruitval bij ongeveer 3-6% op het medicijn tegenover ongeveer 1% op placebo, vooral bij vrouwen.
• Stop nooit een voorgeschreven medicijn vanwege uitval zonder overleg met de voorschrijver. Bloedverdunners, anti-epileptica, schildklier- en kankermedicijnen zijn voorbeelden waarbij stoppen gevaarlijk kan zijn.
• Veelvoorkomende verstorende factoren zijn de ziekte zelf (schildklierziekte, depressie, ernstige ziekte), gewichtsverlies en laag ijzer of eiwit.
• Een medicijn dat in dezelfde maanden start als een hormonale verandering (na de bevalling, menopauze, stoppen met de pil) wordt makkelijk ten onrechte de schuld gegeven.

Hoe medicijnen haar veranderen

Haarfollikels doorlopen groei, regressie en rust. Medicijnen werken door groeiende cellen te doden (chemotherapie), veel follikels vroeg in rust te brengen (gewichtsverlies, retinoïden, bloedverdunners en vele andere), de hormoonbalans te verschuiven (anti-oestrogeenmedicijnen), immuuneffecten te geven (checkpointremmers), de signalering van pigmentcellen te veranderen (KIT- en EGFR-remmers), of kanalen en receptoren te openen die haargroei stimuleren (minoxidil, prostaglandine-analogen). Een review uit 2016 merkt op dat systemische medicijnen vaker verlies of overmatige haargroei veroorzaken dan kleurverandering, en dat causaliteit bij kleur moeilijk te bewijzen is. Ricci 2016

Hoofdtabel

De bewijskolom verwijst naar het medicijn-haarverband bij mensen.

Andere medicijnen met sterke haareffecten worden elders behandeld: finasteride, dutasteride en orale anticonceptiva.

Wat de studies laten zien

• Een systematische review van 27 studies vond dat veel medicijnen in verband worden gebracht met het weer donkerder worden van grijs haar, meestal in rapporten van lage kwaliteit. Yale 2020
• Een meta-analyse van 8.052 patiënten die gerichte kankermedicijnen gebruikten, documenteerde veranderingen in pigment van huid en haar. Dai 2017
• Een review over haarstoornissen bij kankerpatiënten beschrijft de belangrijkste patronen: uitval, veranderde haarstructuur en groei van wimpers. Freites-Martinez 2019
• Een review van cosmetische effecten van anti-epileptica beslaat 127 studies en vindt valproaat het best gedocumenteerd voor haaruitval. Asadi-Pooya 2021
• Onder 38 Zwarte vrouwen zijn verhalen van patiënten over haar na chemotherapie de belangrijkste bron voor claims over de structuur. Wilson 2022
• Een rapport over 15 patiënten suggereert dat koelen van de hoofdhuid minder goed kan werken bij zeer dik of krullend haar. Dilawari 2021

Per haarprofiel

Pigmenteffecten zijn het best zichtbaar bij donker haar. Structuureffecten zijn vooral bekend uit verhalen van patiënten na chemotherapie. Vrouwen komen vaker voor in meldingen van haaruitval door GLP-1-medicijnen (ongeveer 4-8% tegenover minder dan 1% bij mannen volgens de bijsluiters).

Mythen en feiten

• Niet alle uitval door medicijnen is blijvend. De meeste herstelt; blijvend verlies door chemotherapie is de uitzondering.
• Hetzelfde medicijn kan tegengestelde effecten hebben (imatinib zowel ontpigmenterend als herpigmenterend; valproaat veroorzaakt verlies, fenytoïne winst).
• Snel afvallen kan op zichzelf haaruitval veroorzaken, en dat is de belangrijkste verklaring voor haaruitval door GLP-1-medicijnen.

Conclusie

Let op wanneer een medicijn is gestart en wanneer de uitval begon (2-4 maanden eerder is gebruikelijk), en laat een arts ferritine, schildklier, vitamine B12 en vitamine D controleren voordat je het medicijn de schuld geeft. Vraag de voorschrijver naar opties in plaats van zelf te stoppen. Vermoedelijke bijwerkingen kunnen worden gemeld via nationale veiligheidssystemen. Praat erover met je arts.